التَّوجيه الصَّرفي في أبنية المصادر والمشتقات في الكتاب الجامع لقراءات الأئمة العشرة لنصر بن عبد العزيز الشيرازي (ت 461 هـ)
محتوى المقالة الرئيسي
الملخص
إن التوجيه الصرفي للقراءات يعني توضيح القصد من وراء القراءة, أو الكشف عن توجهات العربية المحتملة بالقراءة بطريقة تجعل من الممكن كشف المعنى المقصود, وبالتالي فإن الهدف هنا هو توضيح وبيان قصد القارئ والمفسر, وقد اخترنا كتاب( الكتاب الجامع لقراءات الأئمة العشرة), ثم تبني القراءات القرآنية في الكتاب الجامع, والتي كانت تحتوي على تعليمات صرفية. لذا فإن عنوان البحث سيكون(التوجيه في ابنية المصادر والمشتقات في الكتاب الجامع لقراءات الائمة العشرة لنصر بن عبدالعزيز الشيرازي (ت461ه) ونسعى إلى توجيه هذه القراءات إلى توجيهات صرفية تدعم وجهة نظر العلماء، ثم تطبيق توجيهات الشيرازي في أبنية المصادر والمشتقات, وقد عرضنا لاختلاف القراءة بين المصادر والمشتقات ثمان مسائل, تناولنا فيها ورود أبنية المصادر والمشتقات في القراءات, وناقشنا وعالجنا تلك الاختلافات.
تضمن البحث مقدمة, وتمهيد تناولنا فيه التعريف بالمصادر والمشتقات, ثم الشروع بمضمون البحث الذي تضمن ثلاثة مطالب, الأول: بين المصدر والصفة المشبهة, والثاني: بين المصدر واسمي الزمان والمكان, والثالث: بين المصدر وصيغة المبالغة, أما الخاتمة فقد ضمناها أبرز النتائج التي توصلنا إليها في دراسة هذا البحث.
المقاييس
تفاصيل المقالة

هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution 4.0 International License.
المراجع
• 'Alfiat Abn Malik , li'abi Eabdallah Jamal Aldiyn Muhamad Bin Eabdiallah , Abn Malik Altaayiy Aljayanii (t 672 ha) , dar altaeawun.
• Alhadiu sharah tayibat alnashr fi alqara'at aleashr , limuhamad muhamad muhamad salim muhisin (t 1422 h) , dar aljil - Bayrut , t (1) , 1417 h - 1997 m.
• Alhujat fi Alqara'at Alsbe li'abi Eabdallah Alhusyn Bin 'Uhmad Bin Khalwyh (t 370 h) , th: 'Ahmad Farid Almazidi , qdam lah D. Fathi Hajazi , dar alkutub aleilmiat , t (2) , Birut_ Lubnan , 1428 h_ 2007 m.
• Alhujat lilqira' Aalsabeat , li'Abi Eali Alhasan Bin 'Ahmad Bin Eabd Alghafaar Alfarisi (t 377 h) , th: Badr Aldiyn Qhwji_ Hawijabi , Rajieh wdqqh: Eabd Aleaziz Ribah_ 'Ahmad Yusif Aldiqaq , dar almamun lilturath , dimashq / Bayrut , t (2) , 1413 h_ 1993 m .
• Aljadwal fi 'Iierab Alquran Alkarim , liMuhamad Bin Eabd Alrahim Safi (t 1376 h) , dar alrashyd_ dimashq , muasasat al'iiman_ Bayrut , t (4) , 1418 h.
• Alkhasayis liAibn Jiniy , 'Abi Alfath Euthman Bin Jiniy Almawsilii (almutawafaa: 392 h) , alhayyat almisriat aleamat lilkitab , t (4) , (da.t).
• Alkishaf ean Haqayiq Ghawamid Altanzilat , li'abi Alqasim Mahmud Bin Eamrw Bin 'Ahmad , Alzamkhasharii jar allah (t 538 h) , dar alkitab alearabiu - Bayrut , t (3) , 1407 h.
• Alkitab , leamru Bin Euthman Bin Qanbar Alharithi Bialwala' , 'abu bashar , almulaqab sybwih (t 180 h) , th: Eabd Alsalam Muhamad Harun , maktabat alkhaniji , Alqahrt , t (3) , 1408 h - 1988 m.
• Alkitab Aljamie liqara'at Al'ayimat Aleasharat Biealaliha Wawujuhiha , linasr Bin Eabd Aleaziz Bin 'Ahmad Bin Nuh Alfarisii Alshiyrazii Aalmisrii (t 461 h) , th: d. Khalid Hasan 'Abu Aljud , maktabat 'awlad alshaykh lilturath , t (1) , 2018 m.
• Alkuliyat Mejam fi Aalmustalahat Walfuruq Allughawiat , 'Ayuwb Bin Musaa Alhusayni Alqarimi , 'Abi Albaqa' Alhanfiu (t 1094 h) , th: eadnan druysh - muhamad almisri , muasasat alrisalat , Birut_ Lubnan , (d , t).
• Allibab fi Eulum Alkitab , li'abi Hafas Saraj Aldiyn Bin Eali Bin Eadil Alhnbali Aldimashqii Alnaemani (t 775 h) , th: Alshaykh Eadil 'Ahmad Eabd Almawjud Walshaykh Eali Muhamad Mueawad , dar alkutub aleilmiat , t (1) , Birut_ Lubnan , 1419 h -1998 m.
• Almaejam Alwasit limajmae Allughat Alearabiat Bialqahirat , ('Iibirahim Mustafaa / 'Ahmad alziyat / Hamid Eabd Alqadir / Muhamad Alnajar) dar aldaewat.
• Almahkam wal'ana Al'aezam , li'abi Alhasan Eali Bin 'Iismaeil Bin Sayidih Almarsiu (t 458 h) , th: Eeabd Alhamid Hindawi , dar alkutub aleilmiat , t (1) , Birut_ Lubnan , 1421 h - 2000 m.
• Almiftah fi Altasrif , li'abi Bikr Eabd Alqadir Bin Muhamad Alfarisi al'asl , aljurjaniu aldaar (t 471 h) , haqaqah qadam lh: Alduktur Eali Tawfiq Alhamid , kuliyat aladab - jamieat alyarmuk - 'iirbad - eamman , muasasat alrisalat - Birut_ Lubnan , t ( 1) , 1407 h - 1987 m.
• Almisbah Almunir fi Ghurayb Alsharah Alkabir , li'ahmad Bin Muhamad Bin Eali Alfiumi Thuma Alhamawiu , 'abi aleabaas (almutawafaa: nahw 770 ha) , almuktabat aleilmiat - Biruta_ Lubnan.
• Almufradat fi Ghurayb Alquran , li'abi Alqasim Alhusayn Bin Muhamad Almaeruf Bialrraghib Alasfhana (t 502 h) , th: Safwan Eadnan Aldawidy , dar alqlm_ dimashq , aldaar alshshamiat - Bayrut , t (1) , 1412 h.
• Almuharir Alwajiz fi Tafsir Alkitab Aleaziz , li'abii Muhamad Eabd Alhaq Bin Ghalib Bin Eabd Alruhmin Bin Tamam Bin Eatiat Alandlsi.
• Almuhtasib fi Tabyin Wujuh Shiwadh Alqara'at Wal'iidah Eanha , li'abi Alfath Euthman Bin Jiniy Almusili (t 392 h) , wizarat al'uwqaf-almijlis al'aelaa lilshuyuwn al'iislamiat , 1420 h - 1999 m.
• Almumtie Alkabir fi Altasrif , li'abi Alhasan Eali Bin Muwmin bin Muhamad Alhdramy al'iishbilii almaeruf b (abin esfwr) (t 669 h) , maktabat lubnan , t (1) , 1996 m.
• Alqara'at Wa'athariha fi Eulum Allughat alearabiat , limuhamad Muhamad Muhamad Salim Muhisin (t 1422 h) , maktabat alkliyat al'azhariat - alqahrt , t (1) , 1404 h - 1984 m.
• Alsahah Taj Allughat Wasihah Alearabiat , li'abi Nasr 'Iismaeil Bin Hammad Aljawhari Alfarabi (t 393 h) , th: 'Ahmad Eabd Alghafur Eitar , dar aleilm lilmalayin - Bayrut , t (4) , 1407 h - 1987 m.
• Alshshafiat fi Eilm Altasrif Walwafiat fi Nazam Alshifa' , lieuthman Bin Eumar Bin 'Abiin Bikr Bin Yunis , 'Abi Eamrw Jamal Aldiyn Abn Alhajib Alkurdii Almaliki (t 646 h) , th: Hasan 'Ahmad Aleuthman , Almaktabat almakiat - makat , t (1) , 1415 h 1995 m.
• Alsirf Alkafi , li'ayman 'Amin Eabdalighni , Murajaeat: (a.d. eabdh Alrrajihi , a.d. Rashadi Taeimat , a.d. Muhamad Eali Sahlwl , a. d. 'Iibrahim 'Iibrahim Brkat) , dar alkutub aleilmiat , t (2) , Birut_ Lubnan, 1429 h_ 2008 m.
• Al'usul fi Alnahw , li'abi Bikr Muhamad Bin Siri Alnahwii Almaeruf Biaibn Alsaraj (t 316 ha) , tah: Eabd Alhusayn Alfatli , Muasasat Alrisalat , Lubnan - Bayrut , (da.t).
• Alwadih fi Alsirf , lilduktur: Hisan Bin Eabdallah Alghanimat / Qism Allughat Alearabiat Bikaliat Almuealimin / Jamieat Almalik Sueud (d. ta) , (da.t).
• Alwasit fi Tafsir Alquran Almajid , li'abii Alhasan Eali Bin 'Ahmad Bin Muhamad Bin Eali Alwahidi , Alniysaburi , Alshshafieiu (t 468 h) , tahqiq wateliq: (alshaykh eadil 'ahmad eabd almawjud , alshaykh eali muhamad mueawad , alduktur: 'ahmad muhamad sayrat , alduktur 'ahmad eabd alghaniu aljamal , aldktwr: Eabd Alrahmin Ewys) , qadamah wqrzh: al'ustadh alduktur eabd alhay alfrmawy , dar alkutub aleilmiat , t (1) , Birut_ Lubnan , 1415 h- 1994 m.
• Bahr Aleulum , li'abii Allayth Nasr Bin Muhamad Bin 'Ahmad Bin 'Iibrahim Alsmrqndy (t 373 h).
• Diwan Dhi Aal'asbae Aleudwanii , Hurthan Bin Muhrth (thudud 22_25h) , Jameah Whqaqh: Eabd Alwahhab Muhamad Eali Aleudwani , Wamuhamad Nayif Aldulymy , Wkht Asheari: Yusif Dhnwn , Saeadat Wizarat Al'iielam Ealaa Nshrh , Mutbaeat Aljumhur , Almawsil , 1393 h.
• Farid Aldahr fi Tasil Wajamae Alqara'at , limuhamad 'Iibrahim Muhamad Salim (t 1430 h) , dar albayan aleurbaa , t (1) , Alqahrt_ Misr , 1424 h - 2003 m.
• Gharayib Altafsir Waeajayib Altaawil , Walahumud Bin Hamzat , 'Abu Alqasim Burhan Aldiyn Alkurmani , Wayaerif Bitaj Alqurra' (t 505 ha) , dar alqiblat lilthuqafat al'iislamiat - jidatan , muasasat eulum alquran _Byrut , (da.t).
• Hamae Alhawamie fi Sharah Jame Aljawamie lilsayutii , Eabd Alruhmin Bin 'Abi Bikr , Jalal Aldiyn Alsiyuti (t 911 ha) , tah: Eabd Alhamid Hindawi , Almuktabat Altwfyqyt - Misr.
• Hujat Alqara'at , lieabd Alruhmin Bin Muhamad , 'Abi Zureat Abn Zanjala (t 403 ha) , Muhaqiq Alkitab Wamaealaq Hawashih: Saeid Al'afghanii , dar alrasalat.
• 'Iibram Almaeani min Harz Al'amaniu , li'abii Alqasim Shihab Aldiyn Eabd Alruhmin Bin 'Iibrahim Almaqdisii Aldimashaqiu Almaeruf bi'abi Shama (t 665 ha) , dar alkutub aleilmiat.
• 'Iijaz Albayan Ean Maeani Alquran , limahmud Bin 'Abaa Alhasan Bin Alhusayn Alniysaburiu 'Abi Alqasim , Najamu Aldiyn (almutawafaa: hwaly 550 h) , th: Alduktur Hanif Bin Hasan Alqasimi , dar algharb al'iislamiu , t (1) , Bayrut_ Lubnan , 1415 h.
• Jamhrat Allughat liaibn Darid , 'Abi Bikr Muhamad Bin Alhasan Bin Darid Al'azdi (t 321 h) , th: Ramzi Munir Bieilbukiin , dar aleilm lilmalayin , t (1) , Birut_ Lubnan , 1987 m.
• Jamie Albayan fi Alqara'at Alsbe Almashhurat , ll'imam Alhafiz 'Abi Eamrw Euthman Bin Saeyd Aldaany (t 444 h) , th: Alhafz Almuqry Mhmad Suduwq Aljazayry , Manshurat Muhamad Eali Baydun , dar alkutub aleilmiat , t (1) , Birut_ Lubnan , 1426 h_ 2005 m.
• Jamie Albayan fi Tawil Alquran liltabari , Muhamad Bin Jarir Bin Yazid Bin Ghalib Alamali , 'Abi Jaefar Altabri (t 310 h) , th: Alduktur Eabd Allh Bin Eabd Almuhsin Alturki , eaqd mae markaz albuhuth waldirasat al'iislamiat bidar hajar alduktur eabd alsund hasan yamamat , dar hijar liltibaeat walnashr waltawzie wal'iielan , t (1) , 1422 h - 2001 m.
• Kashf Walbayan ean Tafsir Alquran , li'ahmad Bin Muhamad Bin 'Iibrahim Althaelabii , 'Abi 'Iishaq (t 427 h) , th: Al'imam 'Abi Muhamad Bin Eashur , Murajaeatan Wtdqyq: Al'ustadh Nazir Alsaedy , dar 'iihya' alturath alearabii , t (1) , Bayrut - Lubnan , 1422 h - 2002 m.
• Khizanat Al'adab Waghayat Allatakhat , liaibn Hujat Alhamwii , Taqi Aldiyn 'Abu Bakr Bin Eali Bin Eabd Allh Alhumawii Al'azrariu (t 837 h) , th: Eisam Shaqyu , dar wamaktabat alhilal , dar albahhar , t (alakhyr) , Birut_ Lubnan , 2004 m.
• Kitab Aleayn , li'abiin Eabd Alruhmin Alkhalil Bin 'Ahmad Bin Eamrw Bin Tamim Alfarahidii Albasrii (t 170 h) , th: da. Mahdi Almakhzumi , da. 'Iibrahim Alsamrayy, dar wamaktabat alhilal.
• Lisan Alearab , limuhamad Bin Mukrim Bin Ealaa ، 'Abu Alfadl , Jamal Aldiyn Bin Manzur Al'ansari Alruwyufeaa Al'iifriqaa (t 711 h) , dar sadir , Bayrut , t (3) , 1414 h_ 1994 m.
• Litayif Al'iisharat_ Tafsir Alqashiri , Eabd Alkarim Bin Hwazn Bin Eabd Almalik Alqashiri (t 465 h) , th: 'Iibrahim Albsywni , Alhayyat Almisriat Aleamat lilkitab , t (3) , Misr , (da.t).
• Maealim Altahmil fi Tafsir Alquran = Tafsir Albaghawi , li'abiin Muhamad Bin Maseud Bin Muhamad Bin Albghawi Alshshafieii (t 510 h) , th: Eabd Alrazzaq almahdi , dar 'iihya' alturath alearabii , t (1) , biurut_ lubnan , 1420 ha_1998m.
• Maeani Al'abniat fi Alearbit, d. Fadil Salih Alsamrayy , saeadat jamieatan baghdad ealaa nashrih , t (1) , 1401 ha_1981m.
• Maeani Alqara'at lil'azharii , Muhamad Bin 'Ahmad Bin Al'azhry Alharawii , 'Abi Mansur (almutawafaa: 370 h) , markaz albihwth fi kuliyat aladab - jamieat almalik sueud , t (1) , Almamlakat Alearabiat Alsaeudiat , 1412 h - 1991 m.
• Maeani Alquran lil'akhfush , 'Abi Alhasan Almujashiei Bialwala' , Albalakhiu Thum Albasri , Almaeruf Bial'akhfash Al'awsat (t 215 h) , th: Aldukturt: Hudana Mahmud Qaraeat , Maktabat Alkhaniji , Alqahrt , t (1) , 1411 h - 1990 m.
• Maeani Alquran lilfara' , 'Abi Zakariaa Yahyaa Bin Ziad Bin Eabd Allh Bin Manzur Aldiylimii (t 207 h) , th: (Ahamd Yusif Alnujatia , Muhamad Eali Alnijjar , Eabd Alfattah 'Iismaeil Alshlby) , dar almisriat liltaalif waltarjimat - Misr , t (1) , (da.t).
• Majaz Alquran li'abiin Eubaydat , Mueamar Bin Almuthanaa Altiyamaa Albasriu (almutawafaa: 209 h) , th: Muhamad Fawad Szgyn , Maktabat Alkhanja , Alqahrt_ Misr , 1381 h.
• Mukhtar Alsahah , lzayn Aldiyn 'Abi Eabd Allah Muhamad Bin 'Abi Bikr Alhunfi Alrrazi (t 666 h) , th: Yusif Alshaykh Muhamad , Almaktabat Aleasriat , Aldaar Alnamudhajiat , t (5) , Syda_ bayrut , 1420 h.
• Nazam Aldarar fi Fanasab Alayat Walsuwr , li'iibrahim Bin Eumar Bin Hasan Bikr Albqaey (t 885 ha) , dar alkitab al'iislamii , Alqahirat_ Misr.
• Shadha Aleurf fi Fni Alsarf , lilshaykh Ahmad Bin Mhmmd Bin Ahmad (t 1351 h) , sharhh wafahrasuh waietanaa bhi: d. Eabdalhamyd Hindawy_ Mudaris Bikliat Dar Aleulum_ jamieat alqahirt, dar alkutub aleilmiit, t (7), Birut_ Lubnan, 1435 h_ 2014 m.
• Shams Aleulum Wadiwa' Kalam Alearab min Alkulum , linashwan Bin Saeid Alhamiri Alyamani (t 573 h) , th: d. Husayn Bin Eabd Allh Aleumri - Mathar Bin Eali Al'iiryaniu - d. Yusif Muhamad Eabd Allh , dar alfikr almueasir (byrwt - libnan) , dar alfikr (Dmashq - Sury) , t (1) , 1420 h - 1999 m.
• Sharah Al'ushmuniu ealaa 'Alfiat abn malik , Eali Bin Muhamad Bin Eisaa ، 'Abi Alhasan , nur aldiyn al'ushmuny alshshafiei (t 900 h) , dar alkutub aleilmiat , t (1) , Birut_ Lubnan , 1419 h- 1998 m.
• Sharah Shafiatan Abn Alhajib , mae Sharah Shawahidih lilealam Aljalil Eabd Alqadir Albaghdadi Sahib Khizanat Al'adab (t 1093 h) , limuhamad Bin Alhasan Alridiyi Al'iistrabadhii , Najam Aldiyn (t 686 h) , haqaquhuma , wadabt gharibuhuma , washarah mubhumuhuma , al'asatidhat: muhamad nur alhasan - almudras fi tukhasas kuliyat allughat alearabiat , wamuhamad mahyaa aldiyn eabd alhamyd_midrs tukhasas allughat alearabiat , dar alkutub aleilmiat , (d. t) , Birut_ Lubnan , 1395 h - 1975 m.
• Tabaqat Alqurra' Alsabeat Wadhakar Manaqibihim Waqira'atihim , liaibn Alsalar Alshshafieii , Eabd Alwahhab Bin Yusif Bin 'Iibrahim (t 782 h) , th: 'Ahmad Muhamad Euzuz , Almaktabat Aleisriat , t (1) , Syda Bayrut , 1423 h_ 2003 m.
• Tafsir Eabd Alrazzaq , li'abi Bikr Eabd Alrazzaq Bin Humam Bin Nafie Alhamiri Alyamanii Alsuneaniu (t 211 h) , dirasatan fshl: d. Mahmud Muhamad Eabdah , dar alkutub aleilmiat , t (1) , Bayrut_ Lubnan , sanat 1419 h.
• Tafsir Majahid , 'Abi Alhujaj Majahid Bin Jbr Alttabieii Almakii Alqarshii Almakhzumii (t 104 h) , th: Alduktur Muhamad Eabd Alsalam 'Abu Alnayl , dar alfikr al'iislamiu alhadith , t (1) , Misr , 1410 h - 1989m.
• Tafsir Muqatil Bin Sulayman , 'Abi Alhasan Muqatil Bin Sulayman Bin Bashir Al'azakh (t 150 h) th: Eabd Allah Mahmud Shahhatih , dar 'iihya' alturath , t (1) , Birut_ Lubnan , - 1423 h.
• Tafsir Yahyaa Bin Salam , liuhyi Bin Salam Bin 'Abi Thaelibat , Alty Tuerf Bialwala' , min Tim Rabieat , Albasri Thum Al'iifriqiu Alqirwani (t 200 h) , taqdym: Aldukturat Hind Shalabi , dar alkutub aleilmiat , t (1) , Bayrut - Lubnan , 1425 h - 2004 m.
• Tahdhib Allughat lil'azharii , Muhamad Bin 'Ahmad Bin Al'azhari Alharawii , 'Abi Mansur (t 370 h) , th: Muhamad Eiwad Mareab , dar 'iihya' alturath alearabii - Bayrut , t (1) , 2001 m.
• Taj Aleurus min Jawahir Alqamus , lmhmmd Bin Mhmmd Bin Eabd Alrzzaq Alhusayni , 'Abi Alfayd , Almulaqab Bimurtadaa , Alzabydy (t 1205 h) , th: Majmueat min Almuhaqiqin , dar alhday.
• Zad Almasir fi Eilm Altafsir, Eabd Alrahmin Bin Eali Bin Muhamad Aljawzi (t 597 h), th: Eabd Alrazzaq Almahdi, dar alkitab alearabiu-Bayrut.