المرأة وإسهاماتها في الدولة العربية الإسلامية (306-321ﻫ/ 918-933م)
محتوى المقالة الرئيسي
الملخص
كان الهدف من البحث التعرف علىٰ إسهامات المرأة ومكانتها في تسنم المناصب المهمة والخطرة منها, وخاصة المناصب التي كانت محصورة إدارتها بيد الخليفة نفسه حينئذ .
ولقد أوضحت الدراسة أهم الأوضاع التي مرّت بها مؤسسات الدولة , ودور المرأة فيها رغم الظروف الصعبة والحرجة التي كانت تمر بها الدولة , إذ ظهرت نتيجة لذلك الدويلات المنفصلة عن القيادة المركزية فعلاً وارتباطها ظاهراً , وكان لذلك انعكاسات سلبية من أهمها بروز قادة أجانب على الساحة , كثرة الضرائب التي أثقلت كاهل عامة الناس , وانتشار الفساد الإداري, وإثارة النزاعات التي قادت إلى العنف والفوضى .
بوجود تلك المشاكل وما ينتج عنها ,يقع العبء على المرأة سواء بتحمل المسؤولية إذ تصبح الراعي الأول عن أسرتها,وبدورها تمثل المعيل لتلك الأسرة, وبذلك تلجأ المرأة للعمل وسواء في الأعمال البسيطة أو الشاقة منها , فضلاً عن ذلك تأخذ دورها الأساسي المتمثل بدور الأم في رعايتها لأسرتها والمحافظة على أبنائها وكيان أسرتها وعلى الموروث من العادات والتقاليد والقيم المؤثرة على المجتمع, والذي فسح المجال أمامها إبداء دورها في السلم المجتمعي والتعايش فيما بين شرائح المجتمع الواحد الذي يتنوع بقوميات وطوائف وديانات متعددة, والأمر الذي يثير الانتباه أن الظروف الصعبة التي مرت بها المرأة خلقت لديها روح التحدي والحصافة والذوق الرفيع , وحلم وأناة وذكاء, وقدرة على تصريف الأمور ,وذاك جعلها تصل إلى قمة هرم مؤسسة القضاء ألا وهي الجلوس للنظر في المظالم .
المقاييس
تفاصيل المقالة

هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution 4.0 International License.
المراجع
Sources:
Alquran Al-karim .
•Ibn al-Atheer, Abu al-Hasan Ali bin Abi al-Karam Muhammad bin Muhammad bin Abd al-Karim bin Abdul Wahid al-Shaybani al-Jazari, Izz al-Din, (T: 630 AH / 1232 CE)
-Al-Kamil fee Al Tarikh, Tahqiq: Omar Abd al-Salam Tadmouri, 1st Edition (1417 AH / 1997 CE), Arabic Book Publishing (Beirut - Lebanon)
•Al-Jahez, Amr bin Bahr bin Mahboub Al-Kanani with loyalty, Al-Laithi, Abu Othman (d .: 255 AH)
- Al-Taj fee Akhlaq Al-Maluk, Tahqiq: Ahmed Zaki Pasha, Edition 1, 1332 AH / 1914 CE, published: The Amiri Press - Cairo
• Al-Isfahani, Abu Al-Faraj Ali Bin Al-Hussein (d .: 357 AH / 967 AD)
- El-Aghani: El-Aghani Laginah,Muhammad Abi Al-Fadl,I, Masr Al-Haiaah Al-Masrya , 1970-1974.
•Al-Tanukhi, Abu Ali Al-Muhsin bin Ali bin Muhammad bin Abi Al-Fahm Dawood Al-Basri (T .: 384 AH)
- Al-Faraj Bad Al-Shada, Tahqiq: Abboud Al-Shalji, Published: Dar Sader, Beirut (1398 AH / 1978 AD).
•Ibn Hazm, Abu Muhammad Ali bin Ahmed bin Saeed Al-Andalusi Al-Qurtubi (T .: 456 AH / 1063)
- Rassal Ibn Hazm Al-Andalusi, Tahqiq: Ihssan Abbas, published by the Arab Foundation for Studies, 2nd Edition, 1987.
•Al-Dhahabi, Shams al-Din Abu Abdullah Muhammad bin Othman bin Qaimaz (T .: 748 AH)
- Tarikh Al- Islam wa waaffit Al-MASheer wa Alaalam , published: Al-Tawfiqeya Library.
•Ibn Rajab, Abd al-Rahman bin Ahmad al-Salami al-Baghdadi, then al-Dimashqi, Abu al-Faraj Zain al-Din (795 AH)
- Al-Thail Ala Tabackat Al- Hanbali, ed. 1, published 1425 AH / 2005.A.D.
•Sabat Ibn al-Jawzi, Shams al-Din Abu al-Muzaffar Yusuf bin Qazughli bin Abdullah (T .: 654 AH)
- Mirrat Al-Zaman Fee Twarikh Al-Aayyan, Tahqiq: Muhammad Barakat and others, published: Dar Al-Risala al-Alamiya, Damascus - Syria, 1st Edition, 1434 AH / 2013 AD.
•Al-Sabi'i, Abu al-Hasan Hilal bin al-Mohsen (d .: 448 AH / 1056 CE)
- Alwazzera Aw Tuhffat Al- Emira, Tahqiq : Abd al-Sattar Ahmad al-Faraj, published: The Notables Library.
- Dar Resum Al-Khilafah , Tahqiq : Michael Awad, 2nd Edition, Dar Al-Raed Al-Arabi, 1986 AD.
•Al-Safadi, Salah al-Din Khalil bin Aybak bin Abdullah (d .: 764 AH / 1363 CE).
-Al-Wafi BilWafiat, edited by: Ahmed Al-Arnaout and Turki Mustafa, Dar Hiaa Al-Turath - Beirut, 1420 AH / 2000 AD.
•Al-Souli, Abu Bakr bin Muhammad bin Yahya (d .: 335 AH)
- Akhbar Al-Radi Billah Wa Al-Mutaqi Lillah Aw Tarikh Al-Dawla Al-Abbasia from 322 to 333 AH from Kitab Al-Waraq, published: Dar Al-Masirah - Beirut.
•Ibn Al-Taqtqi, Muhammad bin Ali bin Tabataba (d .: 709 AH)
- Al-Fakhri fee Al-Adab Al-Sultania Wal-Dwal Al-Islamia , Tahqiq: Abdul Qadir Muhammad, published by Dar Al-Qalam Al-Arabi, Beirut, 1st Edition, 1418 AH / 1997 AD
•Maskawayh, Abu Ali Ahmed bin Muhammad bin Yaqoub (d .: 421 AH)
- Tajarab Al-AmmamWa Taqub Al-Hemmam, Tahqiq: Abu al-Qasim Emami, published by: Soroush, Tehran, 2nd Edition, 2000 AD
•Ibn Al-Muqaffa, Abdullah (d .: 142 A.H.)
-Al-Adab Al-Kabir Wa Al-Adab Al-Sagheer , Published: Dar Sader, Beirut.
•Al-Waqidi, Abu Abdullah Muhammad bin Omar bin Waqid Al-Sahmi Al-Aslami with civil loyalty, (T .: 207 AH / 823 AD).
-Fattouh Al-Sham ,Nashar Dar Al-Kutub Al-Ilmiyya, Tabaht1, 1417 A.H. - 1997 A.D.
•Abu Ya’la al-Furra, Muhammad ibn al-Husayn al-Hanbali (T .: 458 AH / 1065 AD)
-Al- Ahkam Al- Sultania Wal-Walait Al-Dayania , ed. 1, corrected and commented on, Muhammad Hamid al-Fiqi, Library: Mustafa al-Babi al-Halabi Wa Abinah, Maser, 1938
References:
•Al-Atarqji, Ramziah .
- Bit Al-Hakamah Wa Atharruhu fee Al-Harakah Al-Alamaiya ( Maqal)Majlat Al-Mooarkh Al-Arabai Baghdad,Al-Adaad 14, 1980 AD.
•Alashi,Nariman Sadiq Abdul Qadir .
-Risalah Master Al-Khilafah Al-Abbasiya Wa Asr Amrat Al- Umara 324-334 A.H,Jama'a Al-Malak Abdul Aziz Kul Al-Sharia Wa Al-Drassat Al- Islamiya Qism Al-Tareekh 1399-1400 A.H/1979-1980 A.D.
•Amin ,Ahmed .
-Zahr Al- Islam, Nasher: Dar Al-Kutub Al-Ilmiyya(Beirut- Lebanon) Tabaht2,2007 A.D.
•Al-Bagour,Abdullah bin Afifi (T:1364 AH)
- Al-Maraah Al-Arabiya Fee Jahlitaha Wa Islamaah , Nasher: Maktabaht Al-Thaqafah,Al-Medianah Al-Munawrah- Al-Mamlakah Al-Arabia Al-Saudia, Tabaht2, 1350 A.H/1932 A.D.
•Berro, Tawfiq.
- Tarikh,Al-Arab Al-Qadim , Nasher:Dar Al-Fikr , Tabaht2, 1422 A.H. - 2001 A.D.
•Al-Halabi,Al-Qas Tobia Al-Ansi Alebanony .
-Kutab Tafsser Al-Alfath Al-Dakhilah Fee Alaghah Al Arabia Mah Theker Asslaha Behrufih, Aunia Be Nasherih Wa Tasehihu Wa Taliq Hwasheh Yusef Touma Al Busstany Nasher:Matabaht Al Arab Belfajalah Be Maser, Tabaht2,1932 A.D.
•Hamza , Affat Wisal.
-Nessaa Hakamen Al-Yaman, Nasher: Dar Ibn Hazem, Beirut - Lebanon, 1420 AH / 1999 AD.
•Aldoury , , Abdel Aziz.
-Drassat Fee Al Usuer Al- Abbasia Al Mtukhera , Nasher: Markaz Drassat Al Waahda Al Arabia , Hamra - Beirut.
•Al-Ghzali, Muhamad Wa Akharun .
-Al Marrah Fee Al-Islam, Nasher:Matbuat Akhbar Al yiwm Qidaa Al Thaqafa.
•Fathallah, Hamza.
-Bakurat Al-Kalam Ala Haqqaq Al-Marah fee Al-Aslam,T, Masr, Almatba Bulaq 1308 AH
•Mu'nis, Hussein .
-Al- Htharra Drassa Fee Assul Wa Awammel Qiammah Wa Taturaha , Alam Al- Mareefa, Al Kuwait 1978.