محتوى المقالة الرئيسي

جمال صبحي طالب
jmalsbhytalb@gemil.com

الملخص

على الرغم من المشاكل الكثيرة التي واجهتها الدولة العثمانية خلال عهد السلطان عبدالحميد الثاني 1876-1909م، ولاسيمَّا في الجوانب العسكرية والسياسية والاقتصادية، إلاَّ أنَّ السلطان عبدالحميد الثاني حاول بكل الطرق التغلب على تلك المشاكل وخصوصاً الأطماع الأَوربية في ممتلكات الدولة، ناهيك عن كثرة التمردات القومية في الولايات العثمانية المختلفة، وظهور تأسيس الجمعيات السرية القومية التي بدأت تعمل على نشر افكار التحرر والاستقلال عن الدولة العثمانية، فكان من الطرق القديمة والتي تمَّ إعادة تفعيلها من جديدة في عهد السلطان عبدالحميد الثاني هو الاعتماد على العمل الجاسوسي في الوصول إلى المعلومات المهمة لمواجهة تلك التحديات العسكرية والسياسية، وتفعيل الجانب الاستخباراتي والشرطة السرية في القوات العثمانية لِجمع المعلومات لِمواجهة أعداء الدول داخلياً وخارجياً، وبناءً على ذلك بدأت الدولة العثمانية في تلك المدة في تجنيد عشرات الاشخاص للعمل بصورة جواسيس أو مخبريين سريين، وكان بداية الأمر في تجنيد هؤلاء الجواسيس هو الاعتماد على العناصر غير المسلمة في جمع المعلومات ثم التحول فيما بعد على العناصر المسلمة والعربية أيضاً للعمل في ذلك المجال، وعلى هذا الأساس تحاول الدراسة الوصول إلى معلومات جديدة ومن خلال الوثائق العثمانية غير المنشورة في الكشف عن عمل الجواسيس في الدولة العثمانية ولاسيمَّا في عهد السلطان عبدالحميد الثاني، وكيف تعاملت الدولة العثمانية في تجنيد تلك الشخصيات للحصول على معلومات تخص أمن الدولة وتحركات أعدائها والخطط التي تُحاك ضدها في الداخل والخارج.

المقاييس

يتم تحميل المقاييس...

تفاصيل المقالة

كيفية الاقتباس
طالب ج. ص. (2024). الجاسوسية في عهد السلطان العثماني عبدالحميد الثاني 1876-1909م: دراسة وثائقية. مجلة جامعة تكريت للعلوم الانسانية, 31(11), 235–255. https://doi.org/10.25130/jtuh.31.11.2024.15
القسم
Articles

المراجع

First: Ottoman documents (unpublished):

BEO. 3310/24821: 439/32887.

BOA, A, MKT. MHM 537/11.

BOA, A. MTZ 1522/99.

BOA, A.MKT. MHM 725/6.

BOA, BEO 30 301/22505.

BOA, DH DHKT 223/60.

BOA, DH, MKT 1348/13.

BOA, DH, MKT 1612/89.

BOA, DH. MKIK, M 81/81.

BOA, DH. MKT 100/43.

BOA, DH. MKT 1343/9.

BOA, DH. MKT 1382/64.

BOA, DH. MKT 1421/16.

BOA, DH. MKT 1428/81.

BOA, DH. MKT 1734/15.

BOA, DH. MKT 1803/115.

BOA, DH. MKT 2001/14.

BOA, DH. MKT 2147/82.

BOA, DH. MKT 288/56.

BOA, DH. MKT 515/38.

BOA, DH. MKT 584/57.

BOA, DH. MKT 863/69.

BOA, I DH 905/7971.

BOA, TFR. I. A 292884.

BOA, Y. MTV 95/29.

BOA, Y. PRK. MK 21/71.

BOA, C.DH. 132/6599.

BOA, DH. MKT 2023/42.

BOA, H. MKT 1636/37.

BOA, I. DH. 1333/45.

BOA, MV 122/51.

BOA, ZB 72/93.

BOA, ZB,17/97.

DH. MKT 1709/18.

DH. MKT 1747/20.

DH. MKT 998/27

DH. MKT 100143.

H, MKT 1925/19.

H. MKT 1452/8.

H. MKT 1915/61.

H. MKT 200/45.

H. MKT.164/88.

MKT 2064/103.

MKT.MHM 480/27.

Y. A. HVS 367/21.

Y.PEK.ASK 12/59.

Second: the Arabic sources:

Hatem Ahmed Ismail Suleiman, Ottoman-Russian Relations (1876-1909 AD), Master’s thesis, College of Arts, University of Mosul, 2013 AD.

Mahmoud Thabet Al-Shazly, The Eastern Question, a documentary study on the Ottoman Caliphate (1299-1923), Wahba Library, Cairo, 1989 AD.

Mansour Abdul Hakim, the slandered Sultan Abdul Hamid II, the last respected sultan: he refused to sell Palestine and was overthrown by the Jews and the Freemasons, Dar Al-Kitab Al-Arabi, Damascus, 2010.

Mohsen Hamza Hassan Al-Ubaidi, The Balkan Crisis 1875-1878 AD, A Study in Ottoman Politics and European Diplomacy, PhD thesis, College of Education for Human Sciences, University of Mosul, 2000 AD.

Muhammad Al-Weis, Encyclopedia of Islamic History, the Ottoman Era (1516-1916), 1st edition, Dar Al-Youssef Publications for Printing, Publishing and Distribution, Beirut, 2005 AD.

Raymond Leviches, Sufi Dervishes Sanctuaries, Arts and Architecture in Ottoman Turkey, translated by: Aila Odeh, Lebanon, 1993.

Saleh Saadawi Saleh, Terms of Ottoman History, an Illustrated Encyclopedic Dictionary, King Abdulaziz House, Part 3, Riyadh, 2016 AD.

Salih Gülen, Sultans of the Ottoman Empire, translated by: Mona Gamal El-Din, 2nd edition, Dar Al-Nile for Printing and Publishing, Cairo, 2015 AD.

Sonia Muhammad Saeed Al-Banna, The Janissary Troupe, Its Origins and Role in the Ottoman Empire through Turkish Sources, Itrak Publishing and Distribution, Cairo, 2006 AD.

Suhail Saban, Encyclopedic Dictionary of Historical Ottoman Terms, King Fahd National Library, 3rd edition, Riyadh, 2000 AD.

Suleiman Joqa Bash, Sultan Abdul Hamid II, His Personality and Politics, translated by: Abdullah Ahmed Ibrahim, National Center for Translation, Cairo, 2008 AD.

Tahseen Pasha, Sultan Abdul Hamid II, translated by: Kamal Ahmed Khoja, That Al Salasil Publications, Kuwait, 2017 AD.

Zahia Qaddoura, Modern History of the Arabs, 2nd edition, Dar Al-Nahda for Printing and Publishing, Beirut, 1975 AD.

Third: The source in the foreign language:

Abdurahaman seref Efendi, tarini Mesrutiyeti Olaylar,1996.

M. Ylldlz, Bancir anliktan saray Muhafizligina Bistanci ocagi. Izmir,2012,P.116.

N. Ozbek, LL. Abdulhamid onemi Tarincil Uzetine Bir Degerlendirme, 2010.

Osman Nuri Abdulhamid Isani re Devri Sul tanati, Istambul, 1911.

Osmanlica Turkce sozlk,2003.

R. Mantran,XVI; Vex VII Yuzyllda Istanbul da Cundelik Hayat Istambul 1991.

Semeddin Sami, Kamusi Turki,1317.

T. Tekin, Hafiya. Turkiya Diyanet rakfilslam Ansiklopedisi. C.14, 1994,P.115.

Tahsin Pasa, Sutan Abdulhamid ve Yildiz Hatlralarl, Istanbul, 1999.