محتوى المقالة الرئيسي

Omar Amjad Saleh
harith_abd2016@tu.edu.iq

الملخص

تتناول هذه الدراسة موضوع نقوش خواتم الخلفاء الراشدين أبي بكر وعمر وعثمان وعلي (y), ولكن بطريقة مختلفة عما سبقها فلم تعتمد هذهِ الدراسة على السرد للروايات لتحقيق الفرش التاريخي للموضوع فقط, بل الولوج الى الهدف الرئيسي من الدراسة المتعلق بنقش خواتم الخلفاء الراشدين الأربعة, وما أصبحت تمثله هذهِ النقوش, من شعار للسلطة الشرعية, ثم الوقوف بدقة على أثر هذهِ النقوش, ومحاولة تحليل المعاني الدلالية والسيكولوجية التي حملتها, وأثرت بها انعكاساً على كل شخصية من شخصيات هؤلاء الخلفاء, لتتضح الأسباب الحقيقية التي تقف وراء اتخاذهم لهذهِ النقوش في الزمان والمكان المعنيين, ولترتسم بذلك أطر معادلة التأثير والتأثر العكسي لهذهِ النقوش بين النقش نفسه, وبين حامله أو من أنتقشه, ليتضح للباحث أن مسألة التأثير المقصود بها, هو ما أراده صاحب النقش من انتقاشه واتخاذه, في عكس جوانب من شخصيته ومعتقداتهِ الايمانية والروحية, والنفسية ليخرج لنا بهذا المدلول والمعنى الكلامي الذي ارتسم على النقش نفسه.


أما مسألة التأثر فالمراد أو المقصود بها, هو تأثر الشخصية نفسها بالنقش المتخذ من قبلها أو صاحبها, ليصبح النقش عامل نذير وتذكير وتحذير لحامله وباعثاً له في انتهاج النهج الصحيح والقويم في رعاية شؤون الأمة كونه ولي أمر للمسلمين, ولإقامة العدل بين الناس وللوصول الى النهاية المرجوة من ذلك كله, في رضا الخالق عز وجل, والايمان المطلق بالإخلاص لهُ تعالى ودخول الجنة, وبهذا تتجلى لنا القيمة الدلالية والنفسية والمعنوية الحقيقية لهذهِ النقوش.

المقاييس

يتم تحميل المقاييس...

تفاصيل المقالة

كيفية الاقتباس
Saleh, O. A. (2020). نقوش اختام الخلفاء الراشدين ودلالاتها. مجلة جامعة تكريت للعلوم الانسانية, 27(2), 300–330. https://doi.org/10.25130/jtuh.27.2.2020.14
القسم
Articles

المراجع

- abn 'abi shybt: 'abu bakr abd allah muhamad alkufi: (almusanaf fi al'ahadith walathar), thqyq: kamal yusif alhut, maktabat alrushd, alriyad, 1409 hijriyah, tabaa 1, twowfiya (235 hijriyah).

- abn alathir: (asad alghabat fi maerifat alshab), thqyq: eadil 'ahmad alrifaeii, dar 'iihya alturath alearabii, birut- lubnan, 1417 hijriyah - 1996 miladi, tabaa 1, twowfiya (630 h).

- abn alathyr: abu alhasan eali bin abi alkaram muhamad bin abd alkarim alshiybani: (alkaml fi altarykh), thqyq: abd allah alqadi, dar alkutub aleilmiat, bayrut, 1415 hijriyah, tabaa 2, twowfiya (630 hijriyah).

- abn esakr: 'abi alqasim eali bin alhasan bin abd allh alshafey: (tarikh madinatan dimashq wadhakar fadluha watasmiatan min haliha min alaksyl), tahqyq: mahabu aldiyn 'abi saeid eumar bin diqat aleumri, dar alfikr, bayrut, 1995 miladi, twowfiya (571 hijriyah).

- abn fars: 'abi alhusayn 'ahmad bin zakariaa, (meajam maqayis allgh), tahqiq, abd alsalam muhamad harun, dar aljil, birut- lubnan, 1420 hijriyah -1999 miladi, tabaa 2, twowfiya (395 hijriyah).

- abn hban: abn muhamad bin hubban bin ahmad abu hatim altamimi albsty: (shih abn hubban bitartib abn bilban), thqyq: shueayb al'arnawuwt, muasasat alrisalat, bayrut, 1414 hijriyah - 1993miladi, tabaa 2, twowfiya (354 hijriyah).

- abn hisham: abd almalik bin hsham: (alsyrt alnubawiat li'aban hsham), thqyq: th abd alruwuwf sed: dar aljil, bayrut, 1411 hijriyah, tabaa 1, twowfiya (218 hijriyah).

- abn hjr: (fy fi tamyiz alshab), thqyq: eali muhamad albjawi, dar aljil, bayrut, 1412 hijriyah - 1992 m, t 1, twowfiya (852 hijriyah).

- abn hjr: 'ahmad bin eali bin hajar 'abu alfadl alesqlani: (ftah albari bishrh sahih albkhary), tahqiq: mahab aldiyn alkhatib, dar almaerifat, bayrut, 2000 m, twowfiya (852 hijriyah).

- abn hnbl: (fdayil alshab), dar abn aljawzii, alsewdyt, 1402 hijriyah - 1999 m, tabaa 1, twowfiya (241 hijriyah).

- abn hnbl: 'ahmad bin hanbal 'abu abdallah alshiybani: (msnd 'ahmad bin hnbl), muasasat qartabat, misr, (d. t), twowfiya (241 hijriyah).

- abn kthyr: (albidayat walnhay), maktabat almaearif, bayrut, (dun tarikh).

- abn kthyr: (alsyrat alnubawiat li'aban kthyr), dar alfikr, bayrut, 1982 miladi.

- abn kthyr: 'iismaeil bin eumar bin kthyr alqarshi aldmshqy: (tfsyr alquran aleazym), dar alfikr, bayrut, 1401 hijriyah, (dun tarikh), twowfiya (774 hijriyah).

- abn majt: muhamad bin yazid 'abu abd allah alqizwiny: (snan abn maj), tahqiq: muhamad fuad abd albaqi, dar alfikr, bayrut, (dun tarikh), twowfiya (275 hijriyah).

- abn manzur:an muhamad bin makrm: (lssan alerb), dar sadir, bayrut, 1987 miladi, t 2, twowfiya (711 hijriyah).

- abn mnzwr: (tarikh mukhtasir dmshq), dar alnahdat, 2000 miladi, twowfiya (711 hijriyah).

- abn sed: muhamad bin manie bin saed albasri alzahri: (altabaqat alkubraa), dar sadir, bayrut, 1997 miladi, twowfiya (230 hijriyah).

- abu dawd: sulayman bin al'asheath alsujustani: (snan 'abi dawd), tahqiq: muhamad muhi aldiyn abd alhamid, dar alfikr, 1997 miladi, twowfiya (275 hijriyah).

- aibn abd rbh: 'ahmad bin muhamad bin abd rbh alandlsy: (aleaqd alfarid), dar 'iihya' alturath alearabii, birut- lubnan, 1420 hijriyah - 1999 miladi, tabaa 3, twowfiya (328 hijriyah).

- alasbhani: 'abi naeim mhmd: (mearifat alshab), dar aleilm, bayrut, (dun tarikh), twowfiya (430 hijriyah).

- alasbhany: abd allah bin muhamad bin jaefar bin hban: (akhlaq alnabii wadabuh), thqyq: salih bin muhamad alwnyan, dar almuslim lilnashr waltawzie, 1998 miladi, tabaa 1, twowfiya (369 hijriyah).

- albari: muhamad bin 'abi bikr al'ansari altlmsany: (aljawhrat fi nisab alnabii wa'ashabih aleshr), dar aleibrat, (dun makan), (dun tarikh), twowfiya (694 hijriyah).

- albighwi: muhamad bin abd allh: (tfasir albughwi), thqyq: khalid abd alrahmin aleak, dar almaerifat, bayrut, (dun tarikh), twowfiya (516 hijriyah).

- albkhari: muhamad bin 'iismaeil abu abd allh: (aljamie alshyh), thqyq: mustafaa dib albgha, dar abn kthyr, alymamt- bayrut, 1407 hijriyah-1987miladi, tabaa 3, twowfiya (256 hijriyah).

- albladhry: 'ahmad bin yahyaa bin jabr: (anisab al'ashraf), dar aljil, bayrut, 1992 miladi, twowfiya (279 hijriyah).

- albyhqy: ahmad bin alhusayn bin eali bin musa: (snn albyhqy alkubraa), tahqiq:an muhamad abd alqadir eata, maktabat dar albaz, makat almukaramat, 1414 hijriyah - 1994 miladi, twowfiya (458 hijriyah).

- aldhahabi: (tdhakirat alhufaz), dar alkitab aleilmiu, bayrut, tabaa 1, twowfiya (748 hijriyah).

- aldhhabi: shams aldiyn muhamad bin 'ahmad bin eathman: (tarykh al'islam wawafayat almashahir fi al'iislam), thqyq: eumar abd alsalam tadamuri, dar alkitab alearabiu, lbnan- bayrut, 1407 hijriyah - 1987miladi, tabaa 1, twowfiya (748 hijriyah).

- aldinyuri: 'abu muhamad abd allh bin muslim bin qtibt: (eyun al'akhbar), dar aleayn, suria, 1996 miladi, twowfiya (276 hijriyah).

- aleini: badr aldiyn mahmud bin ahmd: (emadat alqari bshrh sahih albkhary), dar 'iihya' alturath alearabii, bayrut, (dun tarikh), twowfiya (855 hijriyah).

- alfiruz 'abadi: muhamad bin yequb: (alqamus almhyt), muasasat alrisalat, bayrut, (dun tarikh), twowfiya (817 hijriyah).

- alhumwi, yaqut bin abdallh 'abu abdallh: (meajam albildan), dar alfikr, bayrut, 1988 miladi, twowfiya (626 hijriyah).

- almaseudi: abu alhasan eali bin alhusyn: (mrwj aldhahab wamaeadin aljwhr), dar alfikr, bayrut, 1985 miladi, twowfiya (346 hijriyah).

- almsewdy: (altnbyh walashraf), dar almaerifat, dimashq, 1984 miladi.

- alnisayiy: ahmad bin shueayb abu abd alrhmn: (alsnn alkubraa), tahqiq: abd alghafaar sulayman albindariu, syd kasrwi hasan, dar alkutub aleilmiat, bayrut, 1411 hijriyah – 1991 miladi, tabaa 1, twowfiya (303 hijriyah).

- alqirtabi: 'abu abd allah bin ahmad al'ansari: (aljamie li'ahkam alqurran), dar alshaeb, alqahrt, (dun tarikh), twowfiya (677 hijriyah).

- alqlqshndy: 'ahmad bin eali bin ahmad alfazari: (sbh al'aeshaa fi kitabat al'ansha), thqyq: abd alqadir zukkar, wizarat althaqafat, dimashq, 1981 miladi, twowfiya (821 hijriyah).

- alrrazy: muhamad bin 'abi bikr abd alqadr: (mkhtar alshah), thqiq: mahmud khatir, maktabat dar nashrun, bayrut, 1415 hijriyah - 1995 miladi, tabaa 3, twowfiya (721 hijriyah)

- alsabyy: 'abu alhusayn hilal bin almahasn: (rswm dar alkhalaf), thqyq: mikhayiyl ewad, dar alrrayid alearabii, bayrut, 1986 miladi, tabaa 2, twowfiya (448 hijriyah).

- alsmrqndy: nasr bin muhamad bin ahmad abu allyth: (tfasir alsimrqindi almusamaa bahr aleulum), thqyq: mahmud altarihi, dar alfikr, bayrut, (dun tarikh), twowfiya (367 hijriyah).

- alssalihiu alshshami: muhamad bin ywsf: (sbil alhudaa walarshad fi sirat khayr aleabad), thqyq: eadil 'ahmad abd almawjud waeali muhamad mueawad, dar alkutub aleilmiat, bayrut, 1414 hijriyah, tabaa 1, twowfiya (942 hijriyah).

- alsywty: (tariykh alkhilfa'), tahqiq: muhamad muhi aldiyn abd alhamid, mutbaeat alsaeadat, misr, 1371 hijriyah, twowfiya (911 hijriyah).

- alsywty: jalal aldiyn abd alrhmn: (jamie al'ahadith waljamie alsaghir wazawayiduh waljamie alkbyr), dar alearabi, bayrut, (dun tarikh), twowfiya (911 hijriyah).

- altabari: muhamad bin jarir bin yazid 'abu khald: (jame albayan ean tawil ay alqurran), dar alfikr, bayrut, 1405 hijriyah, twowfiya (310 hijriyah).

- altarmadhi: muhamad bin eisaa alsilmi: (snan altrmdhy), tahqiq: 'ahmad muhamad shakir wakharun, dar 'iihya' alturath alearabii, bayrut, (dun tarikh), twowfiya (279 hijriyah).

- altubrani: 'ahmad bin abd allh bin mhmd: (alriad alnudrat fi manaqib aleshr), thqyq: eisaa abd allah muhamad manie alhamiri, dar almaghrib al'iislami, 1996 miladi, tabaa 1, twowfiya (694 hijriyah).

- alwaqdi: 'abu abd allah muhamad bin eamrw bin waqd: (almghazy), tahqiq:an muhamad abd alqadir 'ahmad eata, dar alkutub aleilmiat, birut- lubnan, 1424 hijriyah -2004 miladi, tabaa 1, twowfiya (207 hijriyah).

- alzamkhashri: abu alqasim mahmud bin eumar bin muhamad alkhwarzmy: (asas alblagh), dar alfikr, bayrut, 1399 hijriyah -1979 miladi, twowfiya (538 hijriyah).

- alzbidi: muhamad murtadaa alhusayni: (taj aleurus min jawahir alqamws), thqyq: majmueat min almuhaqiqin, dar alhidayat, (dun makan), (dun tarikh), twowfiya (1205 hijriyah).

- burhan aldiyn alhlby: eali bin mhmd: (alsyrt alhalbiat fi sirat al'amin walmamun), dar almaerifat, bayrut, 1400 hijriyah, twowfiya (1044 hijriyah).

- mslm: muslim bin alhujaj, aibn alhusayn alqashiri: (shyh mslm), tahqiq: muhamad fuad abd albaqi, dar 'iihya' alturath alearabii, bayrut, 1987 miladi, twowfiya (261 hijriyah).

almarajie walbuhuth waldirasat: -

- ealya darbik wamuhamad abu alwafa: (al'akhtam ramz alsultat wasajal alttarikh), majalat muasasat alyamamat, alryad- alsewdyt, 2012 m, aleadad 1103.

- hakamat shryf: (khwatim alkhalfa'), majalat almuqtataf, alqahrt, maktabat almuqtataf lilnashr, 1903 miladi, mujalad 28.

- 'iibrahim mustafaa: wa'ahmad alziyat wahamid abd alqadir wamuhamad alnjar: (almejam alwsyt), thqyq: majmae allughat alearabiat, dar aldaewat, (dun makan).

- muhamad faris jmyl: (alkhwatm al'iislamiat fi alqarnayn al'awal walththani alhijariiyn), majalat jamieat almalik abd aleaziz, kuliyat aladab waleulum al'iinsaniat, 1409 hijriyah -1989 miladi.

- riad hasan alkhuam: (alkhawatim wanuqushuha fi alturath allughwi), majalat alhikmat, aleadad 22, 1993.

- sihr nayf: (alkhatim 'aqdam alhaliy fi altarykh), majalat alearabi, alkuayt, 2013, aleadad 654.

الأعمال الأكثر قراءة لنفس المؤلف/المؤلفين