محتوى المقالة الرئيسي

Jamal Ibrahim Hammadi
harith_abd2016@tu.edu.iq
Mahmoud Shams El-Din Abdel-Ami
harith_abd2016@tu.edu.iq

الملخص

يقوم البحث على أساس إحياء مادُثر من المخطوطات المتصلة بموضوع فقهي (الغصب)في مؤلَفٍ (كتاب الغصب من كتاب معين المفتي على جواب المستفتي)للعلامة الجليل (شمس الدين محمد بن عبدالله بن أحمد بن محمد الخطيب التمرتاشي الغزي الحنفي ت(١٠٠٤ه).ووجدت نسختان لهذا الكتاب وتم نسخ الأقرب لعصر الباحث ومن ثم تم المقابلة بين النسختين وإظهار الساقط والزائد بينهما وإعادة الكتاب بخط إملائي وفقا للخط الحديث ،وتحقيق كل ماورد من أسماء ومصطلحات وقواعد فقهية وتخريج ماورد من اقوال واستخدمنا الأقواس المعكوفة للدلالة على الساقط من إحدى النسختين واقتضى البحث أن يقسم على ثلاثة مباحث الأول تناول حياة العالم ومولده ونشأته ووفاته ومكانته العلمية ،فيما جاء المبحث الثاني متناولا منهج العالم والعمل في التحقيق فيما ختم البحث في النص المحقق وهو ختام العمل


وهذا عمل استطعنا من خلاله إحياء كنز من كنوز المعرفة والتراث الفقهي الأصيل.

المقاييس

يتم تحميل المقاييس...

تفاصيل المقالة

كيفية الاقتباس
Hammadi, J. I., & Abdel-Ami, M. S. E.-D. (2020). كتاب الغصب من كتاب معين المفتي على جواب المستفتي تأليف الإمام شمس الدين محمد بن عبد الله بن احمد بن محمد الخطيب التمرتاشي الغزي الحنفي المتوفي سنة (1004هـ) دراسة وتحقيق. مجلة جامعة تكريت للعلوم الانسانية, 27(2), 47–80. https://doi.org/10.25130/jtuh.27.2.2020.03
القسم
Articles

المراجع

alquran alkarim

'- abjad aleulum 'abu altayib muhamad sidiyq khan bin hasan bin eali ltf allah alhusayni albakhariu alqinawjy (t 1307 h) , dar abn hizm , t 1 , 1423 ha - 2002 m , eadad al'ajza': 1: 1/719

- athar albilad wa'akhbar aleibada: zakariaaan bin muhamad bin mahmud alqazwayni (t: 682 ha) , dar sadir - bayrut.

- alathar alkhatiat fi almuktabat alqadiriat bibaghdad.

'- akhbar alqdat: 'abu bakr muhamad bn khalaf bn hayaan bn sadaqat aldabiy albaghdadi, almulaqab bi "wakie" (almutawafaa: 306 h)almhqq: sahahuh waealaq ealayh wkhrrj 'ahadithuh: eabd aleaziz mustafaa almraghi: almaktabat altijariat alkubraa , basharie muhamad eali bimisr lisahibiha: mustafaa muhamad , t 1 , 1366 h = 1947 m , (swratuha ealam alkutub , bayrut , wamaktabat almadayin - alryad) , eadad al'ajza': 3.

'- asma' alktub: eabd allatif bin muhamad bin mustafaa almutawaliy bilatafi , alshahir b <> alhunfi (t 1078 h) , almuhaqaq: d. muhamad altwnjy: dar alfikr - dimashq / suriat , t 3 , 1403 ha / 1983 m , eadad al'ajza': 1: 1/234.

- al'ashbah walnazayir ealaa madhhib 'abi hanifat alnaeman: zayn aldiyn bin 'iibrahim bin muhamad , almaeruf biaibn najim almisri (almutawafaa: 970 h) wade hawashih wakharaj 'ahadithuh: alshaykh zakariaaan eamirat _ dar alkutub aleilmiat , bayrut - lubnan , altbet: al'uwlaa , 1419 h - 1999 m.

- al'aelam: khayr aldiyn bin mahmud bin muhamad bin eali bin farsila ,alziru kuli aldimashqiu (t 1396 h) , dar aleilm lilmalayin , altabeat alkhamisat eshr - mayu / mayu 2002 m.

- aiktisab alqunue bima hu matbue , 'ashhur alttalif alearabii fi almatabie alsharqiat walghrbyt: 'iidward krnilius fandik (almutawafa: 1313 h) , sahahuh wazad ealayh: alsyd muhamad eali albiblawy: mutbaeat altaalif (alhilal) , msr: 1313 h - 1896 m , eadad al'ajza' : 1.

- albahr alrrayiq sharah kanz aldqayq: zayn aldiyn bin 'iibrahim bin muhamad , almaeruf biaibn najim almisri (t 970 ha) , wafi akhiriha: takamilat albahr alraayid limuhabiy bin husayn bin eali altawriu alhinafii alqadirii (t baed 1138 ha) , wabialhashiati: minhat alkhaliq liaibn eabidina, dar alkitab al'iislami.

- bidayie alsanayie fi tartib alshraye: eala' aldiyn alkasani (t 587 h) , dar alkitab alearabiu bayrut sanat alnashr 1982 _ eadad al'ajza' 7.

- taj altrajm: 'abu alfadda' zayn aldiyn 'abu qasim bin qutlubgha alsuwdunii (nsibat 'iilaa maetaq 'abih sudun alshiykhuni) aljamalii alhunafii (almutawaffa: 879 h) , almuhaqiq: muhamad khayr ramadan yusif , dar alqalam - dimashq , altbet: al'uwlaa , 1413 h - 1992 m.

- tarikh al'islam wawafyat almashahir walaelam: shams aldiyn 'abu eabd allah muhamad bin euthman bin qaymaz aldhahabia (almutawafaa: 748 h) - almhqq: alduktur bashshar ewwad merwf: dar algharb al'iislamiu - t 1 , 2003 m - eadad al'aeda': 1.

- tarikh baghadad: 'abu bakr 'ahmad bin eali bin thabt bin 'ahmad bin mahdi alkhatib albaghdadii (alumutawafaa: 463 ha) , almhqq: alduktur bashshar ewad maeruf: dar algharb al'iislami- bayrut , altabeat al'uwlaa , 1422 ha-2002m.

- tarikh jarjan: 'abu alqasim hamzat bin yusif bin 'iibrahim alsahmia alqurshia aljurajania (almutawafaa: 427 h) , almhqq: taht muraqabat muhamad eabd almaeid khan: ealam alkutub - bayrut , t 4 , 1407 h - 1987 m , eadad al'ajza': 1.

- tabiiyn alhaqayiq sharah kanz aldaqayiq wahashiyat alshilbii: euthman bin eali bin muhjin albariei , fakhara aldiyn alziylaeiu alhanafiu (t: 743 h) _ alhashyat: shihab aldiyn 'ahmad bin muhamad bin 'ahmad bin yunis bin 'iismaeil bin yunis alshlll (t: 1021 h) _ almutbaeat alkubraa al'amiriat - biwlaq , alqahrt _ t 1 , 1313 h.

- altaerifat alfaqhiat: muhamad eamim al'iihsan almujadadiu albarkatay: dar alkutub aleilmia ('iieadat safin liltabeat alqadimat fi bakistan 1407 h - 1986 m) , t 1 , 1424 h - 2003 m ,

eadad al'ajza': 1

- aljawahir almadiat fi tabaqat alhinfit: eabd alqadir bin muhamad bin nasr allah alqarshii , 'abu muhamad , muhyi aldiyn alhanafii (almutawafaa: 775 ha): mayr muhamad kutib khanah - karatashi.

- hashiat rada almukhtar ealaa alduri almukhtar sharah tanwir al'absar faqah 'abu hanifat abn eabidin - dar alfikr liltabaeat walnashr - sanat alnashr 1421 ha - 2000 m - bayrut.

- hasan almuhadarat fi tarikh misr walqahrt: eabd alruhmin bin 'abi bikr , jalal aldiyn alsayutii (almutawafaa: 911 h) , almuhaqaq: muhamad 'abu alfadl 'iibrahim , dar 'iihya' alkutub alearabiat - eisaa albabi alhalabii washurkah - misr , altbet: al'uwlaa 1387 h - 1967 m .

- khazanat alturath - fahars makhtutata: qam bi'iisdarih markaz almalik fisl: 51/980.

- khulasat al'athar fi 'aeyan alqarn alhadi eshr: muhamad 'amin bin fadal allah bin mahabu aldiyn bin muhamad almuhabiy al'asl , aldimshqiu (almatawafaa: 1111 ha) - dar sadir - bayrut.

- darar alhukkam sharah gharr al'ahkam: muhamad bin framrz bin eali alshahir bamlanaan - 'aw munlaan 'aw almawlaa - khasru (t 885 ha) _ dar 'iihya' alkutub alearabiati.

- diwan al'iislam: shams aldiyn 'abu almaeali muhamad bin eabd alruhmin bin alghaziy (t: 1167 h) , almhaqaq: syd kasrawi hasan , dar alkutub aleilmiat , bayrut - lubnan , t 1 , 1411 h - 1990 m , eadad al'ajza': 4.

- radu almihtar ealaa alduri almkhtar: abn eabidin , muhamad 'amin bin eumar eaziz aldiyn aldimashqii alhanafii (t: 1252 h): dar alfkr- bayrut - altbet: alththaniat , 1412 h - 1992 m - eadad al'ashkhas: 6.

silk aldarar fi 'aeyan alqarn alththani eshr: muhamad khalil bin eali bin muhamad murad alhusayni , 'abu alfadl (almutawafaa: 1206 h): dar albashayir al'iislamiat , dar abn hizm , t 3 , 1408 h - 1988 m , eadad al'ashkhas: 4.

- sayr 'aelam alnbla': shams aldiyn 'abu eabd allah muhamad bin 'ahmad bin euthman bin qaymaz aldhahabi (t 748 h) , almhqq: majmueat min almuhaqiqin bi'iishraf alshaykh shueayb al'arnawuwt muasasat alrisalat , t 3 , 1405 ha / 1985 m , eadad al'ajza': 25.

- shadharat aldhahab fi 'akhbar min dhhb: eabd alhayi bin 'ahmad bin muhamad abn aleimad

aleakry alhanbaliu , 'abu alfalah (t 1089 h) - hqqh: mahmud al'arnawuwt - kharaj 'ahadithuh: eabd alqadir al'arnawuwt - dar abn kthyr , dimashq - bayrut - altabeat al'uwlaa , 1406 ha - 1986 m _ eadad al'ajza': 11.

- sharah altalwih ealaa altawdihi: saed aldiyn maseud altaftazani (t 793 ha) , maktabatan sabih bimsir.

- alshaqayiq alnaemaniat fi eulama' aldawlat aleithmaniat: 'ahmad bin mustafaa bin khalil , 'abu alkhayr , eisam aldiyn tashkubry zadah (t: 968 ha) , dar alkitab alearabii - bayrut.

- alsahah taj allughat wasahah alerbyt: 'abu nasr 'iismaeil bin hammad aljawhari alfarabi (t 393 h) , tahqiq: 'ahmad eabd alghafur etar: dar aleilm lilmalayin - bayrut , t 4 , 1407 h - 1987 m , eadad al'ajza': 6.

- aldaw' alllamie li'ahl alqarn altase: shams aldiyn 'abu alkhayr muhamad bin eabd alrahmn bin muhamad bin 'abi bkur bin euthman bin muhamad alsakhawy (almtawafaa: 902 h): manshurat dar maktabat alhayat - bayrut , eadad al'ajza': 6.

- altabaqat alsuniyat fi tarajum alhanafiat: taqi aldiyn bin eabd alqadir altamimiu alddari alghaziy (t 1010 h(

- ghamz euyun albasayir fi sharah al'ashbah walnizayir: 'ahmad bin muhamad maki , 'abu aleabbas , shihab aldiyn alhusayni alhunfi (t: 1098 h) - dar alkutub aleilmiat , t 1 , 1405 h - 1985 m.

- alfatawaa albizaziat , 'aw aljamie fi madhhab al'imam al'aezam 'abi hanifat alnaeman: muhamad bin shihab albizaz alkardari.

- fath albaqi bisharh 'alfiat aleraqy: zayn aldiyn 'abi yahyaa zakariaa bin muhamad bin zakariaa al'ansari alssniki (t 926 h) , almhqq: eabd allatif hamim - mahir alfhl: dar alkutub aleilmiat , t 1 , 1422 h / 2002 m , eadad al'ajza': 2.

- alfuquh ealaa almadhahib alarbet: eabd alruhmin bin muhamad eiwad aljaziri (almtawffa: 1360 h) - dar alkutub aleilmiat , bayrut - lubnan , altubeat alththaniat , 1424 h - 2003 m.

- kitab aleayn: 'abu eabd alruhmin alkhalil bin 'ahmad bin eamrw bin tamim alfarahidii albasrii (t 170 h) , almhqq: d mahdi almakhzumi , d 'iibrahim alsamrayy , dar wamaktabat alhilali.

- kashf alzunuwn ean 'asami alkutub walfnun: mustafaa bin eabd allh katib jalbi alqistantiniu almashhur biaism hajiin khalifat 'aw alhaj khalifa (almtawfaa: 1067 h): maktabat almuthanaa - baghdad (wsurtha edt dawr lubnaniat , binafsik tarqim safahatiha , mthl: dar 'iihya' alturath alearabii , wadar aleulum alhadithat , wadar alkutub aleilmiata).

- kanz aldaqayiq: 'abu albarakat eabd allah bin 'ahmad bin hafiz hafiz aldiyn alnasfi (t: 710 h) _ almhqq: a. d. sayid bikdash _ dar albashayir al'iislamiat , dar alsiraj _ altbet: al'uwlaa , 1432 h - 2011 m _ eadad al'ajza': 1.

- lisan aleurba: muhamad bin mukrim bin ealaa ، 'abu alfadl , jamal aldiyn bin manzur al'ansarii alruwifeaa al'iifriqaa (t 711 ha): dar sadir- bayrut - altibeat alththalithat - 1414 ha - eadad al'ajza': 15.

- almabsut: muhamad bin 'ahmad bin 'abi sahl shams al'ayimat alsarakhsii (t: 483 h) - dar almaerifat - bayrut - tarikh alnashr: 1414 ha - 1993 m - eadad al'ajza': 30.

- majalat lughat alearab aleiraqiat - majalat shahriatan 'adbiatan eilmiatan tarikhiatan , sahib aimtiaziha: 'anisis mari 'alyawi alkirzulii , butrus bin jibrayiyl yusif ewwad (t 1366 h) , almudir almswwl: kazim aldjyly: wizarat al'aelam , aljumhuriat aleiraqiat - mudiriat althaqafat aleamat , tama tabeuha: b mutbaeat aladab , baghdad , eadad al'ajza': 9.

- majmae al'anhur fi sharah multaqaa al'abdr: eabd alruhmin bin muhamad bin sulayman alklibulii almadeui bishikhi zadh - (t 1078 h) - tahqiq kharh ayatih wa'ahadithih khalil eimran almnswr - dar alkutub aleilmiat - sanat alnashr 1419 h - 1998 m - makan alnashr lubnan- bayrut - eadad al'ajza' 4.

- majmae aldamanat fi madhhab al'imam al'aezam 'abi hanifat alneman: 'abu muhamad ghanim bin muhamad albaghdadi alhanafii (almutawafaa: 1030 ha) - dar alkitab al'iislami.

- almuhit albrhany fi alfaqih alnuemanii hanifat radi allah eanh: 'abu almaeali burhan aldiyn mahmud bin 'ahmad bin eabd aleaziz bin eumar bin mazat albukhari alhunafi (t: 616 h) - almhqq: eabd alkarim sami aljndy: dar alkutub aleilmiat , bayrut - lubnan - t 1 , 1424 ha - 2004 m - eadad al'ajza': 9.

- mejm albaldan: yaqut bin eabd allh alhumawi 'abu eabd allh: dar alfkr- bayrut ,

eadad al'ajza'a: 5.

maejam alsfr: sadar aldiyn , 'abu tahir alsilafy 'ahmad bin muhamad bin 'ahmad bin muhamad bin 'iibrahim silafah al'asbihaniu (t 576 h) , almhqq: eabd allah eumar albarwdy: almaktabat altijariat - makat almukaramat , eadad al'ajza': 1.

- maejam almatbueat alearabiat walmerbt: yusif bin 'iilian bin musaa sirkis (t 1351 h) - mutbaeatan sarkis bimisr 1346 h - 1928 m.

- muejam almufasirin <>: eadil nuyahid , qdmh: limufti aljumhuriat allubnaniat alshaykh hasan khalid , muasasat nuayahid althaqafiat liltaalif waltarjimat walnashr , bayrut - lubnan , t 3 , 1409 h - 1988 m , eadad al'ajza': 2.

muejam almualafin: eumar bin rida bin muhamad raghib bin eabd alghaniu kihalat aldimashq (t 1408 h) - maktabat almuthanaa - bayrut , dar 'iihya' alturath alearabii bayrut - eadad al'ajza': 13. 16 _ almisbah almunir fi ghurayb alsharah alkabir: 'ahmad bin muhamad bin eali alfiumi thuma alhamwia , 'abu aleibaas (t: nahw 770 ha) _ almuktabat aleilmiat - bayrut.

- almaejam alwsyt: majmae allughat alearabiat bialqahirat , ('iibirahim mustafaa / 'ahmad alziyat / hamid eabd alqadir / muhamad alnajar): dar aldaewat.

- muejam lughat alfqha': muhamad ruas qlejy - hamid sadiq qanibi: dar alnafayis liltibaeat walnashr waltawzie , t 2 , 1408 h - 1988 m.

- mueayan almufti ealaa jawab almstfty: alwaraqat 2.

- almaghrb: nasir bin eabd alsayd.

- alnutf fi alfatawaa: 'abu alhasan eali bin alhusayn bin muhamad alsughdy , hanafi (t 461 h) , almhqq: almuhami alduktur salah aldiyn alnnahi , dar alfurqan / muasasat alrisalat - eamman al'urdun / bayrut lubnan , t 2 , 1404 - 1984.

- nazamu aleaqyan fi 'aeyan al'aeyan: eabd alruhmin bin 'abi bikr , jalal aldiyn alsiyuti (t 911 ha) _ almuhaqiqa: filib hatiy _ almuktabat aleilmiat - bayrut.

- alhidayat fi sharah bidayat almbtdy: eali bin 'abi bikr alfurghanii almarghinanii , 'abu alhasan burhan aldiyn (t 593 ha) , almhqq: talal yusf- dar 'iihya' alturath alearabii - bayrut - lubnan.

- hadiat alearifin 'asma' almualafin wathar almusanifin: 'iismaeil bin muhamad 'amin mayr salim albabanii albaghdadii , (t 1399 h): tabae siatil wikalat almaearif aljalilat fi matbaeatiha

albahiat astanbwl 1951- 'aeadat tabeah balawfst: dar 'iihya' alturath alearabii bayrut - lubnan - eadad al'ajza': 2.

- wafiat al'aeyan wa'anba' 'abna' alzaman: 'abu aleabbas shams aldiyn 'ahmad bin muhamad

bin 'iibrahim bin 'abi bikrabin khulkan albirmakiu al'iirbali (t 681 ha) , almhqq: 'iihsan eabbas , dar sadir - bayrut.